====Libera Esperanto-Eseo====
//Ĉi tiu eseo estis skribita de mia filo, do mi ne estas certa ke apartenas en LP, ĉar li ne estas ano. Sed mi komencas traduki ĝin ĉi tie. Kion vi pensas?//\\ 
===Open Esperanto===
In 1965, the science fiction writer Philip K. Dick sent the strangest science fiction serial to Worlds Of Tomorrow magazine. The series, titled Project Plowshare, later ran in print as a novel titled The Zap Gun. The story predated the popular concept of cyberspace (a term William Gibson is credited with coining), but the story still contained the concept of an intellectual sphere that constructs are discovered in. Being an invention of the sixties, The Zap Gun’s vehicle for traveling into this intellectual sphere was naturally a psychedelic drug, but the concepts encountered in this sphere may sound vaguely familiar to those venturing into our World Wide Web. \\

In the real world, the Cold War continues with a Western bloc, and an Eastern one, and to keep up in the arms race, both sides have to send their few special individuals that can successfully go into the correct psychedelic trip to find parts strewn about. Neither side knows who built the contraptions in this cyberspace, they just find the widget parts, and race to put them together. It happens that apart, East and West aren’t terribly effective at discovering weapon systems (children’s toys are another matter), but when aliens threaten the planet, the sides decide to pool their discovery resources together to actually build a real weapon system. If memory serves, that collaborative effort is what becomes labeled Project Plowshare. All the intellectual capital is pooled together, and the two, uh, trippers, start exploring together for widgets, while coaching each other. It turned out the American knew some special coping methods for dealing with the side effects of the drug that the Russian hadn’t discovered. \\

Looked at sideways while squinting, this might all sound a little familiar. Many people take parts of constructions out of a virtual page, and try to adapt them to their own unique circumstances. We build from what we find out there, and we may not immediately discern where it came from. We’re thankful that we didn’t have to start from scratch, so we gratefully adapt from these pre-existing templates we find to patch our problems, and we’ll gladly follow the small requirement that sustains this intellectual commons. We have to leave behind copies of the software we just built to solve our problem, so that when someone else comes into the world with a similar problem, he won’t have to fix it ex nihilo. Everything’s easier when it’s evolved from a prototype, but to date, there’s still a barrier. \\

To improve from a prototype, the widget must be understood, and to be understood, it needs to be interpreted. Language saves a lot of intellectual effort, but there is no shared language. Proto-Indo-European has fractured as humans migrated into diverse tribes and factions. Sounds changed, new words tackled new concepts, and each group drew different laws for writing language. Not everyone in a global network is going to speak the same language.\\

The open source community didn’t worry about that when they started. They were more-or-less Anglo-centric, because there was no world wide web, just a more limited network where most of the people plugging and playing were connected to American laboratories of some kind. It was an English-speaking ecosphere, and it was big enough that the model worked. Sun Microsystems pushed UNIX as the standard system for their workstations, and today the majority of servers on the web run on various adaptations of a kernel developed from this. This development was important, but the big test for a new model for developing software began in earnest much later in 1998, when Netscape decided to give a try at an exciting new trend in the hacker culture. Before open source, the hacker culture was mainly about reverse engineering proprietary software to make the code do tricks it wasn’t meant for. But when Netscape released it’s code to the public, it was asking the hackers to build something better- for the good of mankind. Eventually the first product to result was the Mozilla browser. It worked, and in this author’s opinion, had the Internet Explorer browser beaten.\\ 

With the release of Mozilla’s Firefox browser, it became clear to anyone that an open development model for software works. The browser doesn’t crash as often as IE, one’s spy ware and virus count is always lower when one uses Firefox rather than IE, and web pages even load faster. So the open source community proved itself with a great product, and shortly, a search engine built on the model became a household word: Google.\\

That’s all limited to a collaborating community limited to a shared language, English, but if a distributed team bound by a universal trade language could work on a global scale, we’d have a whole lot more gadgets and building blocks of widgets scattered that we could understand. I recall a few times the information I was interested in only existed in German. I recall how surprised I was that it was the only language that had some information on a certain worm at that time. I imagine non-English speakers hit this barrier much more, and thus don’t grow in our noosphere so much. If the language barrier weren’t there, our, someone on Wall Street coined the term- “mind share“- would flatten the world, and everyone could communicate to stir the cauldron and throw in improvements. You can cook with greater variety when everyone can read and write in the community cookbook, be it a wiki or a mailing list. We’d be more efficient as we don’t have to wait for the translator that may never come.\\   

“Mind share” is the most precious commodity in an open source project. You’ll never get anywhere without a hive of minds picking up your bricks and fitting them together, and if you want your minds to build with bricks, you’ll need a common language everyone can work with. We’ve gotten over all the physical barriers that previously kept us from connecting to our teams, but the lingual barrier cuts out minds. Esperanto hurdles that barrier, even as it gives you the advantage of having all those plow-shared widgets lying around cyberspace. Ergo, everything gets faster, and the integration of Esperanto creates a neat feedback loop. More parts free to use on the floor, plus a bigger share of minds you can collaborate with, equals an even larger pile of free parts lying around when you’re done. And later a different team picks up what you made, adopts it to their problem, and adds their improvements to the existing library that everyone can read. You take, you build, you leave for others. You’re building in a global pool of talent once everyone gets to join in that model. The eventual universality of Esperanto folds everyone in to the share. \\

===Libera Esperanto===
En la jaro 1965 sciencfikcia verkisto sendis tre strangan sciencfikcian serion al la gazeto //Worlds of Tomorrow// (//Mondoj de Morgaŭ//). La serio, titolita //Project Plowshare// (//Projekto-Plugklingo (aux soko)//) poste estis presita kiel romano titolita //The Zap Gun//.
La rakonto okazis antaŭ la bonkonata ideo pri ciberspaco (terminon akreditita al William Gibson); malgraux tio, la rakonto ja enhavis la ideon de malkonkreta kampo en kiu oni trovas   ?abstraktajn konceptojn kunmetitajn?((constructs=modular constructions; built up of separate parts))-REDAKTUMIN La 'Zap' Pafilo estante inventaĵo de la jardeko 1960a, kompreneble la elektita veturilo por vojaĝi en ĉi tiun intelektan sferon estis haluciniga drogo, tamen la konceptoj trovitaj en ĉi tiu sfero eble ŝajnas nube konitaj al retanoj.\\

En la konkreta mondo, la Malvarma milito daŭras, Okcidenta alianco kontraŭ Orienta alianco, kaj por resti egala en la vetarmado, ĉiu flanko devas trovi kaj sendi apartajn homojn -- homojn kiuj povas 'ĝuste vojaĝi' per halucinigaj drogoj, kaj sukcese trovi disĵetitajn partojn. Nek el la flankoj scias kiu konstruis la umojn en cxi tiu loko, ili nur trovas la aparatajn partojn kaj konkuras por kunmeti ilin. Montrigxis ke laborante sole, Orienta kaj Okcidenta ne efikas je eltrovante armilajn sistemojn (infanludiloj estas alia afero), sed kiam eksterteranoj minacas la mondon, ambaux flankoj decidas unuigi iliajn kapitalojn por konstrui efektivan armilan sistemon. Se memoro servas, tiu kunlaboranta peno estas tio, kio farigxas nomita 'Projekto-Soko'. Cxiu la intelekta kapitalo ankaux estas unuigita, kaj la du droguzant --- umm, vojagxantoj komencas kun sercxi aparatojn, dum ili instruas unu la alian. Okazis ke la Usonano sciis pri metodoj por pritrakti la flankefikojn de la drogo kiujn la Ruso ankoraux ne eltrovis.\\

Rigardata flanke kun okuloj duonfermitaj, eble vi konas tiun temon. Multaj personoj eltiras partojn de la kunmetitajn konstruadojn el virtuala pagxo, kaj penas algxustigi ilin al ilia unika cirkonstanco. Ni konstruas uzante tion kion ni trovas cxirkauxe, kaj ni eble ne tuj komprenas de kie gxi devenis. Ni estas dankemaj ke ni ne devis komencigxi dekomence. :) Ni dankeme adaptas la jamajn sxablonojn kiujn ni trovas por fliki niajn problemojn, kaj ni tre volonte sekvos la etan postulon kiu dauxrigas cxi tiun intelektan komunan proprajxon. Ni estas postulita lasi kopion de la softvaro kiun ni jxus faris por solvi nian problemon, por ke kiam alia venas en la mondon kaj renkontas similan problemon, li ne devas solvi gxin //ex nihilo//. Cxio plifaciligxas kiam evoluciita de pratipo; tamen gxis nun estas bario.\\

Por plibonigi pratipon, la aparato nepre devas esti komprenita, kaj por esti komprenita, gxi bezonas esti tradukita. Lingvo sxparas multe da intelekta penado, sed ne ekzistas komunan lingvon. Hindoeuxropa pralingvo frakasigxis dum la hommigrado kaj formado de diversaj triboj kaj partioj. Sonoj sxangxigxis, novaj vortoj luktas pritrakti novajn konceptojn, kaj cxiu grupo kompilas malsamajn regulojn por skribi lingvon. Ne cxiu persono en tutmonda reto parolos la saman lingvon.\\

La malfermitkoda komunumo ne cxagrenigxis pri tio en la komenco. Ili estis pli-malpli Anglemaj, cxar ne estis Tut-Tera Teksajxo, nur pli loka tipo de reto en kiu la plejmulto de la personoj konektigxante havis rilaton al Usona laboratorio de iu speco. Estis anglalingvana sfero kaj estis suficxe granda ke la modelo funkciis. Sun Microsystems antauxenpusxis Unikson por esti la norminda sistemo por iliaj laborstacioj kaj nuntempe la plejmulto de retserviloj rulas per adaptoj de kerno plurafinita de Unikso. Cxi tiu afero ja gravis, sed la granda provo por nova maniero de programadi programojn vere komencigxis tre poste, en la jaro 1998, kiam Netscape decidis ekprovi ekscitan novan modon en la kodumula kulturo. Antaux ol la alveno de malfermitkodo, la kodumula kulturo cxefe koncernis sin pri la retroprojektado de komercajxo por provizi novajn eblecojn((to make the code do tricks it wasn't meant for)) REDAKTUMIN. Tamen, kiam Netscape eldonis la kodon al la publiko -- vere gxi estis petante la kodumulojn programi ion 
pli bona por la avantagxon de homaro. Fine, la Mozilla retumilo rezultis. Gxi funkciis, kaj en la opinio de cxi tiu verkisto, superis la Interretan Esplorilon.\\

Kun la eldono de la Mozilla retumilo 'Fajrvulpo', montrigxis al cxiuj ke la malfermita programada modelo sukcesas. Tiu retumilo ne kolapsas tiel ofte kiel IE, via spiona programara kaj virusa tutajxo malpliigxas kiam vi uzas Fajrvulpon anstataux IE, kaj ecx retpagxoj sxargxigxas pli rapide. Do, la malfermitkoda komunumo provis sin per bonega produktajxo, kaj post nelonge sercxilo konstruita uzante tian modelon naskigxis: Google.\\

Ĉio ĉi inkluzivas nur kunlaboraro limigita al komuna lingvo, Angla, sed se distribuita teamo interligita per universala komerca lingvo povus labori grandskale, estus disponeblaj al ni pli multe de utilaj umoj kaj konstrueblaj eroj por aparatoj disĵetitaj tie kaj tie, ke ni povus kompreni. Mi rememoras ke malmultfoje la informo kiu interesis min ekzistis nur en la Germana. Mi rememoras mian surprizon ke Germana estis la nura lingvo kiu enhavis informon pri specifa vermo en tiu tempo. Mi imagas ke ne-anglalingvano trafas ĉi tiun baron multe pli ofte. Se ne alfrontitaj de la lingva baro, nia -- iu de Wall Street (Ŭal Strato) elpensis la terminon "mensa koalicio" ebenigus la mondon, kaj ĉiuj povus komuniki por kirli la kaldronon kaj enĵeti plibonigon. Vi povas kuiri kun pli da diverseco kiam ĉiuj povas legi kaj enskribi en la komunuman receptlibron, ĉu estas vikio aŭ ĉu dissendolisto. Ni estus pli rendimenta pro tio ni ne devas resti por la tradukisto kiu eble neniam alvenos.\\

 "Mensa koalicio" estas la plej kara varo en malfermitkoda projekto. Oni neniam progresos sen svarmo de mensoj prenante la brikojn kaj kunmetante ilin; se vi deziras ke viaj mensoj brik-konstruu, vi ĉiuj bezonas komunan lingvon por kunlabori. Ni venkis la tuton de la fizikaj baroj kiuj preventis nin de konekti kun niaj teamanoj, sed la lingva baro obstrukcas mensojn. Esperanto supersaltas tiun baron, samtempe donante la avantaĝon de ĉiuj tiuj sokitaj aparatoj metitaj tra la ciberspaco. Sekve, ĉio plirapidiĝas, kaj la kunligo de Esperanto kreas elegantan respond-iteracion. Pli multe da partoj sur la fabrika planko, libere uzeblaj; aldone pli granda koalicio de mensoj kun kiu vi povas kunlabori sumiĝas al eĉ pli granda amaso de liberaj partoj sur la planko kiam vi finiĝas. Poste alia teamo alprenas tion, kion vi kreis, adaptas ĝin al ilia solvo, kaj aldonas ilian plibonigon al la ekzistanta biblioteko de kiu ĉiu povas legi. Vi prenas, vi konstruas, vi lasas ion por aliaj. Vi estas konstruante en universala alianco de talento post kiam ĉiu povas partopreni en tia modelo. La estonta universaleco de Esperanto plugas kaj intermiksas cxiujn en la fekundan grundon da la "mensa koalicio"((mi timas ke mi ne povas traduki la lastan frazon “folds everyone in to the share”. Estas vortfiguro, stilfiguro pri la vorto ‘plowshare (soko)’, kiu estas plugklingo. ‘fold’ temas pri sulko en la grundo, ankaŭ signifas ‘intermiksi’. ‘share’ estas dividi kun aliaj.)).REDAKTUMIN //ho ve, certe mi povas traduki pli bone ol tio. -cindy//


==eblaj vortoj==
  * haluciniga
  * kapitalo
  * koalicio -> alianco
  * pratipo
  * intelekta komuna proprajxo
  * interligita -> konsorcio -> alianco
  * plugklingo -> soko\\